Inloggen
Inloggen
Categorieën
Alle categorieën Leren van topcoaches Seniorentraining Juniorentraining Pupillentraining Vrouwen- en meisjestraining Keeperstraining Conditie- en coördinatietraining Techniektraining voetbal Technisch beleid voor voetbalclubs Communiceren & leiderschap Voetbaltactiek Boekenoverzicht Webcolleges
Spelprincipes visualiseren
| Bedankt voor uw mening!
Woensdag 13 November 2019

Excelsior’31 uit Rijssen leidt jeugdspelers op volgens een duidelijke structuur. De club heeft de status regionale jeugdopleiding toebedeeld gekregen. Een belangrijke rol hierin speelt het opleidingsplan, waarin verenigingsbrede spelprincipes vastgelegd zijn. Lourens Smids, trainer-coach van JO15-1, brengt die aan zijn spelers over middels een PowerPointpresentatie.

Tekst: Twan Epe | Beeld: Jan Sanderman
 
Het laten certificeren van de jeugdopleiding is verplicht voor alle betaald voetbalorganisaties en voor amateurclubs die met hun eerste elftal in de tweede of derde divisie spelen. Dat kan op drie niveaus: nationaal, regionaal en lokaal. De KNVB en onderzoeksbureau NMC Bright lichten de jeugdopleiding in het kader van het Kwaliteit & Performance Programma door op 64 punten: waar liggen de kansen om de jeugdopleiding te verbeteren? Excelsior’31 kreeg de status regionale jeugdopleiding voor het eerst toegekend in 2015 en in 2019 volgde de hercertificering. De belangrijkste opdracht die de technische commissie van de Rijssenaren kreeg, was om het opleidingsplan terug te brengen naar veertig tot vijftig pagina’s en alleen vast te leggen wat écht belangrijk is voor de club. Dit plan biedt de club en trainers houvast.
 
Pionieren met spelprincipes
Smids is als voetballer en trainer opgegroeid bij Excelsior’31. Hij voetbalde er in de jeugdopleiding en haalde het eerste elftal. Hij maakte de opmars mee naar de topklasse, dat destijds het hoogste amateurniveau voor eerste elftallen was. In die competitie kwam Smids minder aan spelen toe dan hem lief was en daarom vertrok hij naar het nabijgelegen Enter Vooruit. Hij speelde daar vijf jaar en maakte de promotie naar de eerste klasse mee via de nacompetitie. Ondertussen verloor hij zijn jeugdliefde, Excelsior’31, niet uit het oog. In die jaren trainde hij drie jaar de JO11-1 van de Rijssense club. “Toen ik de opleiding UEFA B ging volgen, kon ik het spelen in een eerste elftal en het trainerschap niet meer met elkaar combineren”, aldus Smids, die terugkeerde naar Excelsior’31 en nog in het tweede speelde.
 

Na twee erg succesvolle seizoenen als trainer van Excelsior’31 JO13-1 maakte hij de overstap naar Excelsior’31 JO15-1. Bij dat elftal staat Smids dit seizoen alweer voor het tweede jaar op rij voor de groep. Gedreven als hij is, zoekt hij altijd naar manieren om zichzelf verder te ontwikkelen als trainer. Passend bij de betekenis van de clubnaam – Excelsior staat voor ‘steeds hoger’ – heeft hij zijn eigen spelprincipes uitgewerkt. “Ik heb bij JO13-1 al mijn eigen spelprincipes bepaald”, vervolgt Smids, die veel voordelen ziet in werken met spelprincipes (zie ook het kader ‘Voordelen van spelprincipes’). “Spelprincipes zijn eigenlijk duidelijke afspraken die je met je spelers maakt en terug te brengen zijn naar korte commando’s, zodat je snel gerichte aanwijzingen kunt geven aan je spelers. Daarnaast kun je die spelprincipes eenvoudig in trainingen verwerken. En je kunt je principes steeds bijstellen op je ervaringen.”
 
Voordelen van spelprincipes
- Gemakkelijk te onthouden
- Altijd hanteerbaar, ongeacht speelwijze tegenstander
- Maakt gemakkelijk variëren met formaties mogelijk
- Goed trainbaar en toepasbaar voor iedere leeftijd

 
Spelprincipes in PowerPoint
Spelprincipes zorgen voor een gemeenschappelijke taal voor de trainer en de spelersgroep. De spelprincipes die Smids voor zichzelf bepaalde, zijn ook het vertrekpunt voor de oefenvormen die hij aan zijn spelers voorschotelt. “Ik bedenk mijn oefenvormen vaak zelf, bijvoorbeeld door te stoeien met vakken en accentverschillen aan te brengen. Ook verzin ik vaak nieuwe dingen bij bestaande oefeningen”, zegt Smids. “Ik kijk en zie veel oefeningen van anderen en maak die op maat voor mijn eigen visie. De basis van een oefenvorm is zo hetzelfde, maar wordt anders verpakt. Dit zorgt ervoor dat trainingen voor spelers niet saai en hetzelfde zijn.”
 
“Ik wil voorkomen dat de spelers voor de training al weten wat er gaat gebeuren. Ze moeten nooit lui worden in hun hoofd”, meent Smids. “Er is veel herkenbaarheid, omdat er met dezelfde principes gewerkt wordt, maar de spelers hebben het gevoel dat ze niet telkens hetzelfde doen. Bovendien is het leuk om na te denken over je eigen oefenstof.” Smids heeft een PowerPointpresentatie gemaakt waarin hij de spelprincipes van zijn elftal overzichtelijk heeft weggezet (zie figuur 1). “Ik heb de spelprincipes uitgewerkt op basis van de vier hoofdmomenten van voetballen: aanvallen, verdedigen en de omschakelmomenten tussen deze twee teamfuncties. Een volgende stap die ik dit seizoen wil zetten, is het uitwerken van scenario’s, zoals: wat doen we bij een achterstand en wat bij een voorsprong?”

 


 
In de PowerPointpresentatie zijn per teamfunctie de spelprincipes onder elkaar gezet. Door op een spelprincipe te klikken, verschijnen op een wedstrijdveld ernaast taken die horen bij dat spelprincipe. “Deze presentatie gebruik ik voor de wedstrijdbespreking. Het voordeel hiervan is dat ik de bespreking goed kan voorbereiden en de spelers krijgen bewegende beelden te zien. Ik hoef alleen maar op een knopje te klikken en de poppetjes bewegen over het veld. De spelers vinden dat erg leuk”, legt Smids uit, die de inhoudelijke dia’s afwisselt met filmpjes. “De video’s ondersteunen het spelprincipe dat in de slide ervoor is uitgelegd. Ik wissel deze filmpjes af. Het kunnen wedstrijdsituaties van betaald voetbalclubs zijn, maar ook van ons eerste elftal of van onze duels. We kunnen namelijk de wedstrijden op ons hoofdveld filmen.”
 
Spelprincipes Excelsior’31 JO15-1
 
Verdedigen
- Snel klein maken van het veld
- Dwing de tegenstander en dek door in de as
- Ruimte verdedigen in plaats van een directe tegenstander (zone)
- 2-tegen-1-situatie creëren rondom de bal 
- Omschakelen verdedigen naar aanvallen
- Volgorde bal na verovering: diep-breed-terug
- Snel diep lopen ver van de bal af
- 3 en 4 uitzakken na balverovering voor escape 

Aanvallen
- Creëer een overtal
- Diepte gaat voor breedte
- Geen rechte passes
- Omloopbeweging zonder bal 
- Omschakelen aanvallen naar verdedigen
- Direct druk op de bal na balverlies in de buurt van de bal
- Beweeg zo snel mogelijk naar de as van het veld
- Dwing de tegenstander om de bal terug te spelen

 
Stappen maken als club
“Wedstrijdbeelden liegen niet, dus het is echt een toegevoegde waarde als je beelden van je eigen team kunt laten zien. Toen ik zelf voetbalde, was ik het weleens niet eens met wat de trainer zei over mijn gedrag in het veld. De waarheid bleef in het midden liggen, omdat er geen beelden waren”, kijkt Smids terug naar de tijd toen hij nog als speler op het veld stond. “Soms denkt een speler dat hij ander gedrag heeft vertoond dan het geval was. Door samen naar de wedstrijdbeelden te kijken, kun je samen weer stappen maken. Dat is erg leerzaam.”
 
In het kader van de hercertificering voor de status regionale jeugdopleiding is het opleidingsplan van een update voorzien. Het vernieuwde plan heeft twee speerpunten: het DNA van een Excelsior-speler is bepaald en er zijn verenigingsbrede spelprincipes opgezet. De club heeft drie kernwaarden – ambitie, plezier en betrokkenheid –, die hierbij betrokken zijn. Iedere speler moet met plezier bij Excelsior’31 voetballen en de ambitie hebben om zo hoog mogelijk te spelen. En de club vindt het belangrijk dat iedere speler betrokken is bij de club. Een Excelsior-speler wil graag de bal hebben en toont initiatief, zowel met als zonder bal. Bovendien heeft hij een goede pass, zowel over korte als lange afstand. Op basis daarvan zijn ook de spelprincipes bepaald die de club graag terugziet bij het eerste elftal en de jeugdteams. Die staan ook in het opleidingsplan en zijn tot stand gekomen door sessies met Marcel Borkent (hoofd jeugdopleiding), Peter Wesselink (hoofdtrainer eerste elftal) en trainers als Smids. “Mij kwam dat goed uit, want hierdoor is voor de hele club duidelijk hoe er door Excelsior-teams gespeeld wordt”, zegt Smids. “En ik kon mijn principes erin kwijt.”
 
Doorlopende ontwikkellijn
Uniek aan het opleidingsplan van Excelsior’31 is dat er is bepaald welke spelprincipes in welke leeftijdsgroepen aan bod moeten komen. Een speler in JO8-1 hoeft nog niet aan het spelprincipe ‘we spelen schuine passes’ te werken, terwijl het principe ‘iedereen doet mee aan aanvallen’ wel voor deze leeftijdsgroep geschikt is. In het opleidingsplan is een schema opgenomen met alle spelprincipes. “Achter elk principe staat bij welke leeftijd er aandacht aan besteed wordt”, vervolgt Smids. “Op die manier komen er voor de spelers eigenlijk per leeftijdsgroep nieuwe spelprincipes bij. Aan het einde van de jeugdopleiding kunnen de spelers onze spelprincipes dromen, waardoor de stap naar het eerste elftal wat makkelijker wordt gemaakt.” Dit zorgt ook voor duidelijke kaders als een jeugdspeler een wedstrijd meespeelt met een oudere leeftijdsgroep. “Er is een doorlopende ontwikkellijn.”
 
Excelsior’31 JO15-1 komt uit in de derde divisie, het niveau waarop de club met alle eerste jeugdselecties actief wil zijn. In die competitie laat Smids zijn team dominant spelen aan de hand van spelprincipes. “Wij zullen de bal niet snel lang spelen als we in de opbouw zijn, omdat we verschillende manieren hebben getraind om altijd een overtal te creëren in de opbouw. Bijvoorbeeld als de tegenstander onze centrale verdedigers probeert vast te zetten. We hebben minimaal drie manieren en doen dit al een aantal jaar, waardoor de spelers die handelingen nu goed herkennen”, zegt Smids over de voetballende intenties van zijn ploeg.
 
“Ik laat de spelers daarin zelf de keuzes maken, maar geef ze wel handreikingen mee middels onze principes (zie figuur 2). Dit is vaak genoeg fout gegaan, maar spelers zijn bij mij vrij om die fouten te maken. Ik geef spelers ook mee na een fout stoïcijns door te gaan en niet te laten merken dat je afgeleid bent door een fout. Eis de volgende bal maar weer op. Durf ook fouten te maken. Zo krijg je juist meer zelfvertrouwen als iets daarna wél lukt”, zegt Smids, die zijn spelersgroep graag positief coacht. “Ik zie ook dat er bij spelers na verloop van tijd zoveel zelfvertrouwen is dat ze onder hoge druk rustig blijven. Ook als dit voorheen fout is gegaan.”
 

Figuur 2: Spelprincipe ‘creëer een overtal’

Continu in ontwikkeling
Dat Excelsior’31 met de jeugdopleiding telkens stappen maakt, komt niet alleen tot uiting in het opnieuw toekennen van de status regionale jeugdopleiding. Afgelopen seizoen mocht deze club bovendien meedingen naar de Rinus Michels Award voor beste jeugdopleiding bij de amateurs. Deze aanmoedigingsprijs ging naar DVS’33 uit Ermelo. De Rijssense club deelt ook weleens zijn kennis met andere clubs in het kader van de (her)certificering voor de status regionale jeugdopleiding. “Afgelopen seizoen heb ik samen met Marcel Borkent, onze hoofd jeugdopleiding, een presentatie gegeven bij Quick Boys in Katwijk over hoe wij werken met spelprincipes. Daar heb ik ook mijn PowerPointpresentatie laten zien. Ook heb ik weleens demotrainingen gegeven met SmartGoals bij andere clubs uit de regio”, blikt Smids terug, die zichzelf als trainer graag verder ontwikkelt en altijd naar mogelijkheden zoekt om dat te doen.
 

Dit seizoen neemt Smids, die naast het diploma UEFA B ook in het bezit is van het diploma Video-analist B, voor de tweede keer deel aan de masterclass trainer-coach van het bedrijf Football2Improve. “Excelsior’31 stimuleert ons als trainers om in onszelf te investeren. Het mooie aan de masterclass trainer-coach vind ik dat er van de deelnemers een actieve houding wordt verwacht, waarbij elke deelnemer bereid is zijn ervaringen te delen”, verklaart Smids. “De bijeenkomsten zijn inhoudelijk erg zinvol en het sparren en kennis delen met de overige deelnemers is waardevol. Wanneer ik als trainer van mijn spelers verwacht dat ze altijd beter willen worden, moet ik mijzelf ook blijven ontwikkelen. Daarom is deze masterclass een perfecte leerschool. Ook dit seizoen hoop ik bovenstaande uit de bijeenkomsten te halen. Ik ben ambitieus en vind het leuk om mijzelf op alle vlakken als trainer verder te ontwikkelen.”
 
Wil je het hele artikel lezen?

Log dan in met je account van TrainersMagazine of abonneer je op Het Voetbal KennisPlatform. Je hebt al toegang tot 1000+ artikelen voor minder dan drie tientjes per jaar.

Abonneren voor €29
Het Voetbal KennisPlatform is gratis voor totaalabonnees op TrainersMagazine
LOGIN
Log in met je trainerssite.nl account
Soortgelijke artikelen