Inloggen
U bent niet ingelogd. Inloggen
Onderzoek naar de invloed van de positie op het scannen
| Bedankt voor uw mening!
Donderdag 4 Maart 2021


Karl Marius Aksum doet al jaren onderzoek naar het scannen in het voetbal en hoopt volgend jaar te promoveren op dit onderwerp. Met hem bespraken we de laatste ontwikkelingen op dit vlak.


“Ik doe onderzoek en hoop te promoveren op het onderwerp visuele perceptie in het profvoetbal. Zo heb ik al diverse onderzoeken gedaan, ook in samenwerking met Nederlandse jeugdteams. We hebben bijvoorbeeld samengewerkt met de jeugdopleiding van Ajax en in ons volgende onderzoek hebben we gekeken naar een jeugdteam van het Nederlands Elftal.”

“In deze onderzoeken staan de aanvallende scans centraal. Onder een scan verstaan wij het van de bal afkijken en vervolgens weer terug naar de bal kijken. We kijken naar alle scans in de tien seconden voordat een speler de bal ontvangt. Inmiddels hebben meerdere onderzoeken uitgewezen dat hoe meer je scant, hoe groter de kans is dat jouw volgende pass goed is.”

Fixaties
“In ons laatst gepubliceerde onderzoek gaat het over fixaties van spelers. Voor dit onderzoek hebben we spelers een speciale bril opgezet, waardoor we de bewegingen van het oog van spelers tijdens het voetbal kunnen volgen. Onder een fixatie verstaan we dat je naar iets kijkt en je een helder beeld ervan krijgt, bijvoorbeeld om iets te kunnen lezen. Wat we hebben ontdekt dat in meer dan 70% van de gevallen wanneer een speler ergens op fixeert, het dan de bal is. Met andere woorden: voor spelers is de meest belangrijke bron van informatie waar de bal is. Dat is misschien geen schokkende ontdekking, maar dit leert ons wel dat zelfs de beste spelers misschien nog steeds te veel naar de bal kijken.”

“We hebben ook gekeken wat er gebeurt als spelers een scan doen en dat leverde misschien nog wel een interessanter resultaat op. We zagen namelijk dat bij slechts 2,3% van de scans er een fixatie is. Dat betekent dat scans zo snel zijn dat een speler alleen bewegingen en kleuren ziet, maar geen details. Omdat scans dus vaak zonder fixaties zijn, moeten we dit ook op een andere manier coachen. Dus wanneer je met jouw team gaat trainen om de scans van spelers te verbeteren, dan heeft het dus geen zin om spelers een cijfer op een bord te laten lezen of naar het aantal vingers te laten kijken.”



Geen details
“Zelfs een Xavi of Granit Xhaka (de beste scanner van Arsenal), zien dus niet de details. Zonder die details verkrijgen ze voldoende informatie om een goede keus te maken. Een gemiddelde scan duurde 0,34 seconden.”

“In de video op de site laten we zien waar spelers naar kijken. In deze video zie je waar de ogen naar kijken. Dat hoeft niet per se een fixatie te zijn. Waar de ogen naar kijken, daar heb je meestal ook je aandacht op, maar realiseer je dat dat niet altijd opgaat. De mens is namelijk in staat om naar links te kijken en de aandacht op rechts te hebben. Dat heeft te maken met onze peripheral vision. Daarbij komt dat mensen de informatie aan de zijkant van hun ogen sneller verwerken dan de informatie recht voor ze. Dus soms weet je waar je medespelers zijn zonder dat je er recht naar gekeken hebt.”

“Logischerwijs heb je meer tijd nodig als er meer informatie te verwerken is. In een voetbalwedstrijd is veel informatie te verwerken. Als je dus het scannen wilt verbeteren, dan zijn kleine partijspelen hier niet het meest geschikt voor. Ten eerste is er minder informatie te verwerken (minder spelers), ten tweede zijn de afstanden vaak anders en ten derde hangt de manier van scannen vaak af van de positie waar je staat. Natuurlijk zijn ook kleine vormen zinvol, omdat je bijvoorbeeld meer balcontacten hebt, maar je moet je realiseren dat je dan op andere dingen traint, dan het scannen in de wedstrijd. Het scannen kun je dus het beste trainen in de grote partijspelen.”

Beginnen met scannen
“Voor beginners op het gebied van scannen, kunnen eenvoudige vormen zinvol zijn. Het is essentieel om altijd een perceptie te koppelen aan een actie. Als ik bijvoorbeeld spelers laat dribbelen en alleen maar vraag om om zich heen te kijken, dan kijken ze naar die informatie, maar ze doen er verder niets mee. Uiteindelijk gaat het erom dat ze die informatie verwerken.”

“Voor mij is het scannen een zeer belangrijk onderdeel van het passen. Eigenlijk zeg ik: geen pass zonder scan. Immers, om te weten welke pass de juiste keus is, moet je zoveel mogelijk informatie van jouw omgeving weten. In mijn ogen is het heel raar om passvormen te doen, zonder dat je daarbij ook het scannen traint. Immers, in de wedstrijd wil je ook dat spelers om zich heen kijken, voordat ze een pass geven.”
Iedere coach zou het volgende moeten weten over het scannen:

1. Spelers moeten na ieder balcontact scannen. Immers wanneer een pass gespeeld is en de bal onderweg is naar een andere speler, dan weet een speler waar de bal heen gaat en terecht gaat komen. Dat is het moment om van de bal af te kijken en de omgeving te scannen

2. Hetzelfde geldt tussen balcontacten in. Als een speler met een bal aan het dribbelen is, dan kunnen spelers tussen die balcontacten iedere keer scannen

3. Spelers moeten nooit meteen, nadat de bal geraakt wordt, al scannen. Immers, dat is het moment dat een speler nog naar de bal moet kijken. Spelers moeten eerst de informatie tot zich nemen waar de bal heen gaat

“Daarom kun je dus ook niet zomaar tegen spelers zeggen dat ze zoveel mogelijk moeten scannen als ze kunnen. Je ziet dan dat sommige spelers op de verkeerde momenten gaan scannen. Je moet als coach dus spelers helpen met de juiste timing van die scans. Een goede tip is om videobeelden te bekijken en deze vervolgens met spelers te bespreken. Dan zien ze zelf óf ze kijken en wanneer ze kijken.”

“De ideale situatie is dat iedere keer dat een speler een pass geeft, al onze elf spelers een scan doen, altijd. Als de bal onderweg is naar een speler, dan moet die speler de laatste scan zo kort mogelijk voor het ontvangen van de bal doen. Dat is heel goed te trainen.”

Deze grafiek toon het gemiddelde aantal scans per speler in verscihllende posities. Centrale verdedigers en centrale middenvelders scannen verreweg het meest

In deze grafiek zie je hoe vaak er gescand wordt op de verschillende posities op het veld


Arsenal
“In het artikel waarin we onderzoek doen naar het scannen bij het eerste team van Arsenal, hebben we ontdekt dat spelers op verschillende posities anders scannen. Dit hebben we daarna vergeleken met andere datasets en het blijkt dat dat dezelfde resultaten oplevert. We zien hierbij dat vooral het scannen voor centrale verdedigers en middenvelders erg belangrijk is.”

“Je kunt dit dus trainen in partijspelen en dit met spelers bespreken, maar je kunt ook starten met eenvoudige vormen. Een voorbeeld van een oefenvorm is dat we vier dopjes in vier kleuren achter de speler leggen, die ingespeeld wordt. Rondom de spelers leggen we vier lijnen neer, die ook ieder een kleur hebben. We laten vervolgens de speler ingespeeld worden (een pass van ongeveer tien meter), vervolgens stapt de coach op een kleur en dan moet de speler zijn eerste aanname door de lijn van die kleur doen.”

“Om het wedstrijdecht te maken, moet die pass niet lang onderweg zijn. Als coach wil je namelijk je spelers aanleren om te scannen in de laatste seconde voordat ze de bal ontvangen. Die pass moet dan ook niet langer dan een seconde duren.”
“Een andere eenvoudige oefenvorm die we vaak laten zien is een vorm waarbij een speler ingespeeld wordt en er een speler achter staat die ofwel naar links of naar rechts beweegt. Als die speler naar links gaat, dan moet de speler naar rechts wegdraaien en andersom. Ook hier zit een perceptie gekoppeld aan een actie.”



Underload aan informatie
“Naast spelers een overload van informatie te geven (door bijvoorbeeld verschillende kleuren te gebruiken op het veld), kun je er ook voor kiezen om spelers een underload aan informatie te geven. Zo kun je bijvoorbeeld een partijspel 11-tegen-11 spelen, waarbij spelers niet mogen praten. Dan krijg je dus een underload aan auditieve perceptie, waardoor spelers automatisch meer moeten scannen, omdat teamgenoten je niet kunnen helpen door te coachen. Dat moet je natuurlijk niet altijd doen, want dat is niet natuurlijk, maar als je dat soms doet, dan zie je in die situaties een enorme toename in het scannen.”

“In de jaren dat ik hier met spelers aan gewerkt heb, zien we de spelers met sprongen vooruitgaan. Je kunt hier al op jonge leeftijd mee beginnen. Dan wordt het namelijk voor die spelers de normaalste zaak van de wereld en zullen ze zich hier op een natuurlijke manier verder in ontwikkelen.”

“Je gaat beter passen door vaker om je heen te kijken. Dat klinkt niet alleen logisch, maar we hebben nu ook de data die dat laten zien. Veel spelers, tot op het hoogste niveau, realiseren zich nog niet hoe belangrijk dit onderdeel van het voetbalspel is. Dat betekent dat we aanraden dat iedere coach hiermee aan de slag gaat.”



Wil je alles lezen over Voetbal Tactiek?

Log dan in met je account van TrainersMagazine of abonneer je op Het Voetbal KennisPlatform. Je kunt alle artikelen lezen voor minder dan drie tientjes per jaar.

Abonneren voor €29

Of: spaar voor een gratis abonnement door te winkelen in onze webshop

Spaaractie
Het Voetbal KennisPlatform is gratis voor totaalabonnees op TrainersMagazine
Voetbaltactiek